Optymalizacja tras — jak zmniejszyć puste przebiegi o 30%?

Puste przebiegi to jeden z największych kosztów ukrytych w firmie transportowej. Gdy pojazd wraca pusty po dostarczeniu ładunku, spalasz paliwo, amortyzujesz auto, płacisz kierowcy — a nie zarabiasz ani złotówki. W Polsce szacuje się, że średnio 25–35% przebiegów flot transportowych to jazda bez ładunku. Dobra wiadomość: nowoczesne narzędzia do optymalizacji mogą ten odsetek dramatycznie zmniejszyć.

Co to jest optymalizacja tras i dlaczego jest tak ważna?

Optymalizacja tras (ang. Vehicle Routing Problem, VRP) to matematyczny problem przydzielania zleceń do pojazdów i ustalania kolejności przystanków tak, aby zminimalizować łączny przebieg, czas lub koszt. To nie tylko "najkrótsza droga z A do B" — to jednoczesne uwzględnienie:

• Wielu zleceń do wielu pojazdów
• Okien czasowych załadunków i rozładunków
• Ograniczeń ładowności i metrów ładunkowych
• Czasu jazdy kierowcy (limity WTD)
• Kosztów paliwa, autostrad (e-TOLL), diet
• Możliwości konsolidacji ładunków na wspólnej trasie

3 strategie redukcji pustych przebiegów

1. Konsolidacja ładunków

Zamiast wysyłać dwa pojazdy na dwie trasy o zbliżonym kierunku, konsolidujesz oba ładunki na jednym aucie (o ile ładowność pozwala). Efekt: jeden pojazd zamiast dwóch, połowa kosztów stałych.

Kluczowe jest rozpoznanie okazji do konsolidacji zanim przydzielisz pojazdy. Ręcznie jest to prawie niemożliwe przy >10 zleceniach dziennie. Algorytm VRP robi to automatycznie.

2. Ładunki powrotne (backhaul)

Idealna sytuacja to taka, w której pojazd po rozładunku zabiera ładunek w drodze powrotnej. Wymaga to dostępu do giełd zleceń (Trans.eu, TimoCom) i szybkiej decyzji — czy ładunek z giełdy "pasuje" do trasy powrotnej kierowcy.

3. Dynamiczne przekierowanie

Gdy w trakcie dnia pojawiają się nowe zlecenia (pilne transporty, zmiany terminów), system TMS z GPS-em może w czasie rzeczywistym sprawdzić, który pojazd jest najbliżej i ma wolne moce. Zamiast wysyłać dodatkowe auto z bazy, przekierowujesz najbliższy wolny pojazd.

Jak działa algorytm VRP w praktyce?

Nowoczesne systemy TMS jak Transora wykorzystują algorytmy optymalizacji (VROOM, OR-Tools lub własne heurystyki) do rozwiązywania problemu VRP. Proces wygląda tak:

1. Zbierz zlecenia — system pobiera wszystkie oczekujące zlecenia na dany dzień/tydzień
2. Określ zasoby — dostępne pojazdy, ich ładowność, lokalizację, dostępność kierowców
3. Ustal ograniczenia — okna czasowe, limity WTD, preferencje klienta, typy pojazdów
4. Oblicz optymalne przypisanie — algorytm minimalizuje łączny dystans/czas/koszt
5. Prezentuj plan — na mapie i w harmonogramie Gantt, z ETA do każdego przystanku

Cały proces trwa kilka sekund — nawet dla 50 zleceń i 20 pojazdów. Ręczne planowanie tego samego scenariusza zajmuje dyspozytorowi 1–2 godziny i prawie nigdy nie jest optymalne.

Ile możesz zaoszczędzić?

Realny przykład firmy transportowej z 15 pojazdami:

• Przed optymalizacją: średnio 32% pustych przebiegów, 4200 km/tydzień bez ładunku
• Po wdrożeniu VRP: 18% pustych przebiegów, 2400 km/tydzień bez ładunku
• Oszczędność: 1800 km/tydzień × 2.5 PLN/km (paliwo + amortyzacja) = ~4500 PLN/tydzień = ~18 000 PLN/miesiąc

Przy 15 pojazdach to ponad 200 000 PLN rocznie oszczędności — samą redukcją pustych przebiegów. Do tego dochodzi oszczędność czasu dyspozytora (delegowanego ręcznego planowania) i lepsze wykorzystanie czasu jazdy kierowców.

Czego potrzebujesz, żeby zacząć optymalizować trasy?

1. System TMS z modułem VRP — nie każdy TMS ma wbudowaną optymalizację. Upewnij się, że silnik VRP jest w standardzie, nie jako drogi dodatek.
2. GPS tracking — żeby wiedzieć, gdzie są pojazdy w czasie rzeczywistym i reagować na zmiany.
3. Dane o zleceniach w jednym miejscu — algorytm potrzebuje pełnych danych: skąd, dokąd, kiedy, ile waży, jakie auto.
4. Harmonogram Gantt — wizualizacja planu na 7–14 dni do przodu, aby zobaczyć okna dostępności pojazdów.

Transora: optymalizacja tras w standardzie

Moduł VRP w Transora jest dostępny w każdym planie (nawet Free). Wykorzystuje VROOM (open-source solver) z fallback na OR-Tools i algorytm greedy. System automatycznie uwzględnia ładowność, okna czasowe, WTD kierowców i koszty e-TOLL. Wynik prezentowany jest na mapie z trasami (Leaflet + ORS) i w harmonogramie Gantt.

Powiązane artykuły